Adalet Bakanlığı'nın hazırladığı insan hakları eylem planı, bakanlar kurulunun onayının ardından dün resmen yürürlüğe girdi. Bakanlık, plan için yaptığı sunuşunda 'İnsan hakları hukuku'nun insanlığın 'kozmik vicdanı' olduğuna dikkat çekti. Planın hedefi, Türkiye 'nin AİHM tarafından 2639 kez mahkûm edilmesine neden olan temel hak ve özgürlüklerinin ihlalinin önüne geçmek.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin maddelerine göre hazırlanan planda 46 hedef konulmuş. Planda öne çıkan yükümlülüklerden önemlileri şunlar:
EYLEMCİ ÖLDÜREN POLİSE ETKİN SORUŞTURMA
Askerde intihar olaylarının önüne geçmek için askere alma işlemlerinde, özellikle psikolojik sağlık muayenesi daha detaylı yapılacak. Askerlik sırasında intihara meyilli olanlar daha yakından takip edilecek. Bütün önlemlere rağmen intihar olayı yaşanırsa, etkin bir şekilde soruşturulacak, sorumlular tespit edilecek.
Kara mayınlarının neden olduğu ölümlerin önüne geçilecek.
Hastane hatası ya da hastane koşullarından kaynaklanan ölümlerin önlenmesi için yaptırımlar artacak. Mağdurlara ömür boyu tedavi giderlerinin karşılanması gibi tazmin olanakları sunulacak.
Kadına yönelik şiddetin önlenmesi için bu alanda yargı mensuplarının uzmanlaşması sağlanacak. Yaşamı risk altında olan kadınlar için olay ve tehlikenin boyutlarına göre katı önlemler alınacak.
Zor ve silah kullanma yetkisini kullanan polisin neden olduğu ölümlerin önüne geçilmesi için bu alandaki mevzuat AİHM kararlarına uydurulacak ve güvenlik mensuplarına rehber hazırlanacak.
İŞKENCE TAZMİNATINI YAPAN ÖDEYECEK
Toplantı ve gösteri yürüyüşleri ile yakalama ve gözaltına alma işlemleri sırasında gerekli olmadıkça zor kullanılmayacak, gerekli olduğunda ise orantılı güç kullanılacak.
Küçük cezaevleri kapatılacak. Hasta mahkûmların periyodik bir şekilde bakımı sağlanacak ve durumlarına uygun ortam sağlanacak.
İşkence mağdurunun kazandığı tazminatı, devlet değil, işkenceyi yapan ödeyecek. Kamu görevlileri sorumluluklarında ölen ya da işkence gören mağdurlar nedeniyle etkin bir şekilde soruşturulacak. Orantısız güç kullanmak suretiyle ölüme neden olan kamu görevlisiyle ilgili soruşturma prosedürü AİHM içtihatlarına göre yürütülecek.
KADIN HEKİM İSTEME HAKKI
Kolluk kuvvetlerinin hata ve suçlarını araştırmak amacıyla Kolluk Gözetim Komisyonu kurulacak. AİHM, Etkin soruşturma yapılmamıştır kararı alırsa, kolluk kuvvetleriyle ilgili soruşturma yeniden başlayacak. İşkence ve kötü muamele soruşturmalarını soruşturan savcılar ve ilgili yargıçlar için özel eğitim verilecek.
Adli tıp muayenelerinde kadın mahkûmlara talep ederlerse kadın hekim temin edileceği her seferinde hatırlatılacak.
AYM'YE ALTERNATİF YOL
Tutuklamanın güçlü delil varlığı ve zorunlu hallerde olması gerektiğine ilişkin yargı mensuplarının farkındalığı arttırılacak. Tahliye kararı olursa tutuklular duruşma bitiminde derhal serbest kalacak.
Mahkemeler tutukluluğa itiraz durumunda AİHM içtihatları doğrultusunda işlem yapacak.
Yargılamada makul sürenin aşılmasının önüne geçilmesi için altyapı sorunları çözülecek. Yılan hikâyesine dönen istinaf mahkemeleri hayata geçirilecek.
Uzun tutukluluk mağduriyetlerinin giderilmesi için bireysel başvuru hakkı yetersiz kalırsa daha etkili bir iç hukuk yolu oluşturulacak.
YASADIŞI TAPELER DELİL OLMAYACAK
Hukuka aykırı yollardan elde edilen deliller, (tapeler, gizli soruşturmacılar, muhbirler) yargılamada dikkate alınmayacak.
Yargılama sırasında ihtiyaç duyulan ve devlet sırrı kapsamına giren bilgi ve belgeler nedeniyle yaşanan sorunlar giderilecek. Bu amaçla Devlet Sırrı Yasası çıkarılacak
TELEKULAĞA SINIRLAMA
Arama, el koyma ve iletişim denetlenmesi gibi tedbir kararlarının AİHM içtihatlarına uygun bir şekilde hayata geçirilmesi sağlanacak.
TOPLU GÖSTERİ YASAKLANAMAYACAK
Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Yasası AİHM içtihatlarında belirlenen standartlara göre gözden geçirilecek. Barışçıl gösterilere müdahaleler de içtihatlardaki çerçeve dışına çıkmayacak.
